اگر طرح اولیه کسب‌وکار شما برای ارائه به سرمایه‌گذاران و دریافت مجوزهای لازم آماده باشد اما مدل تجاری خاصی نداشته باشد، هیچ ارزشی ندارد. در عین حال، چگونه می‌خواهید بدون داشتنمدل کسب‌وکارارزش محصول‌تان را توضیح دهید؟ چگونه ارزش کسب و کارتان و ارزش افزوده‌ای که برای خریداران دارد را می‌خواهید توضیح دهید؟ برای همه این موارد نیاز به از انواع مدل های کسب‌وکار تجاری دارید.

مدل کسب‌وکار یعنی طرحی که با آن می‌توانید پول در بیاورید

مدل کار تجاری، یک ساختار مفهومی‌است که از بقای کسب‌وکارتان پشتیبانی می‌کند. در یک مدل کسب‌وکار — نحوه عملکرد شرکت — روش‌های کسب درآمد و راه‌های دستیابی به اهداف، به طور کامل و واضح توضیح داده می‌شود. واقعیت این است که کلیه فرایندها و خط مشی‌های کاری که یک فعالیت تجاری برای رسیدن به هدف خود انتخاب می‌کند، مدل کسب‌وکار تجاری را می‌سازد.

شاید کمی‌گیج شده باشید. در نهایت، به بیان ساده‌ترمدل کسب‌وکارقرار هست توضیح دهد که خریدار شما کیست؟ چه ارزشی می‌توانید برای خریدار ایجاد کنید؟ و برای ایجاد این ارزش، مناسب‌ترین هزینه چقدر است؟ و در نهایت چقدر درآمد خواهید داشت؟

واقعیت این است که مدل بیزینس، توضیحی در مورد چگونگی ایجاد یک تجارت، نحوه ارائه خدمات به خریدار و روش تأمین عایدی برای خود شرکت پدیدار می‌شود.

پس هر مدل کسب‌وکار ذاتاً سه بخش دارد:

• بخش مربوط به طراحی و ساخت محصول
• بخش مربوط به فروش کالا، از پیدا کردن خریدار مناسب تا توزیع محصول
• بخش مربوط به نحوه پرداخت خریدار و چگونگی کسب درآمد شرکت

انواع مدل‌های کسب‌وکار (Business model) کدامند؟ — بررسی دقیق

به همان اندازه که کسب و کار وجود دارد،انواع مدل های کسب‌وکارهم وجود دارد؛ اما بعضی از انواع اصلی مدل‌های تجاری عبارت‌اند از:

تولیدکننده (Manufacturer)

هدف تجاری این نوع مدل کسب‌وکار، ایجاد محصولاتی فیزیکی و فروش مستقیم یا غیر مستقیم (با واسطه) آن‌ها به خریداران است. مثل پارس خزر، ایران خودرو.

توزیع کننده (Distributor)

یک توزیع کننده آیتم را از تولیدکنندگان به طور عمده می‌خرد و آن‌ها را به صورت کلی یا خرد به بخشش می‌رساند. یک نکته کلیدی: مثل نمایندگی‌های فروش اتومبیل.

خرده فروش (Retailer)

یک خرده داد و ستد پس از خرید محصولات از توزیع کننده یا تولید کننده، آن‌ها را فروشگاه خود در معرض دید عموم قرار می‌دهد و به صورت خرد به فروش می‌رساند. این مدل در کار تجاریهای سنتی مانند مغازه‌های خرده معاملهی به‌کارگیری — و در کسب‌وکارهای نوین در آنلاین شاپ‌ها به‌کارگیری می‌شود صاحبان آنلاین‌شاپ‌ها با به‌کارگیری از روش‌هایی مانند فروشگاه‌سازیا برنامه نویسی وب سایت مغازهی خود را ساخته یا فروشگاه خود را در بستر شبکه‌های اجتماعی مانند تلگرام و اینستاگرام راه‌اندازی کرده و محصولات عمده فروش‌ها یا تولیدکنندگان را به فروش می‌رسانند. این بیزینس مدل فقط برای فروشگاه‌های کوچک و متوسط مناسب نیست بلکه بیزینس‌های بزرگی مثل دیجی کالا هم از این مدل کسب‌وکار به‌کارگیری می‌کنند.

بسته بندی (Bundling)

در ایننوع مدل فعالیت تجاری، خدمات و جنسات مرتبط در قالب یک بسته به خریدار ارائه می‌شود. این بسته نیاز‌های خریدار در یک زمینه خاص حل می‌کند و در نهایت باعث تسهیل دسترسی می‌گردد. مثل خدمات زیبایی، مراقبت پوست و مکمل‌های غذایی.

فرنچایز (Franchise)

کسب‌وکاری که فرنچایز یا حق امتیاز دارد می‌تواند تولید کننده، توزیع کننده یا خرده بخشش باشد. در این مدل کسب‌وکار به جای تولید یک محصول جدید — حق امتیاز به‌کارگیری از یک مدل و مارک تجاری دریافت می‌کند و بابت آن هزینه پرداخت می‌کند و سپس با به‌کارگیری از این امتیاز کسب درآمد خواهد کرد. مثل اکبر جوجه، افق کوروش.

آجر و ملات (Brick-and-Mortar)

آجر و ملات یک الگوی تجارت سنتی است که در آن خرده فروشان، عمده فروشان و تولیدکنندگان در یک دفتر، مغازه یا یک محل داد و ستد به صورت رو در رو و به طور مستقیم در ارتباط با خریداران هستند.

تجارت الکترونیک (eCommerce)

ایننوع مدل بیزینس اینترنتی، نوع به روز شده مدل سنتی آجر و ملات وجود دارد. در این نوع از مدل کسب‌وکار — محصولات با ایجاد فروشگاه آنلاین به فروش می‌رسند.

آجر و کلیک (Bricks-and-Clicks)

ازمدل‌های کسب‌وکار ترکیبیمدل آجر و کلیک است. در این مدل برای خریداران این امکان فراهم می‌شود تا هم به صورت آنلاین و هم به صورت فیزیکی در معاملهگاه — خرید خود را انجام دهند. مدل آجر و کلیک برای خریدارانی مناسب است که مرکز فروش مورد نظر آن‌ها در منطقه یا شهر محل سکونت‌شان وجود ندارد. در عین حال، مثل فروشگاه‌های پوشاک

نیکل و دیم (Nickel-and-Dime)

در اینمدل کسب و کار، محصولاتی اساسی با قیمت کمتر و مقرون به صرفه به خریداران ارائه می‌شود. مثل فروشگاه رفاه، آژانس‌های هواپیمایی

فریمیوم (Freemium)

فریمیوم از رایج‌ترینانواع مدل کسب‌وکار در بستر اینترنتمی‌باشد. در این حالت شرکت‌ها بخشی از خدمات اولیه خود را به رایگان در اختیار خریداران قرار می‌دهند. ولی این رایگان بودن خدمات، محدودیت خاصی به همراه دارد؛ مثلاً اپلیکیشن خاصی حجم ذخیره‌سازی مشخصی دارد، یا همراه با تبلیغات است و یا امکان دانلود و ذخیره برای خریدار فراهم نخواهد بود. اگر خریدار بخواهد خدمات کامل بگیرد، باید تا حق اشتراک پرداخت کند. در نهایت، مثل یوتیوب که نسخه رایگان آن با تبلیغات همراه است و امکان دانلود فیلم‌ها را نمی‌دهد.

اشتراکی (Subscription)

مدل کسب‌وکار اشتراکیبه شما امکان می‌دهد تا خریداران را در یک قرارداد طولانی مدت نگه دارید و از طریق خریدهای مکرر سود خالصهای مکرر داشته باشد. واقعیت این هست که خریدار شما مشترک شما خواهد شد. مثل فیلیمو و لنز

جمع آوری کننده (Aggregator)

مدل کار تجاریجمع آوری کننده مدلی است که به تازگی توسعه پیدا کرده است. در این مدل شرکت ارائه کننده خدمات تنها به‌عنوان ویترینی برای خدمات و محصولات دیگران پدیدار می‌شود و دیگران محصولات و خدمات خود را با نام تجاری این شرکت ارائه می‌دهند. مثل اسنپ، تپ سی

بازار آنلاین (Online Marketplace)

بازارهای آنلاین ازانواع مدل کسب‌وکار در فضای وباست که صاحبان فروشگاه مختلف را در یک بستر جمع می‌کنند. این صاحبان فروشگاه در این مارکتها با یکدیگر به رقابت می‌پردازند تا همان کالا یا خدمات را با قیمت‌های رقابتی ارائه دهند. بازار آنلاین واقعیت این است که مارک تجاری رو خود را به‌عنوان نماد اعتماد برای تحویل رایگان و به موقع، پشتیبانی و گارانتی و سایر موارد، در اختیار صاحبان بخششگاه می‌گذارد و به ازای فروش کمیسیون دریافت می‌کند. مثل دیجی کالا، دیجی وجود داردایل

مجوز به‌کارگیری یا فروش داده‌ها (Data Licencing / Data Selling)

با ظهور اینترنت، میزان داده‌های حاصل از فعالیت کاربران از طریق اینترنت افزایش یافته است. این منجر به ظهور یک مدل تجاری جدید به نام مدل کسب‌وکار مجوز به‌کارگیری از داده‌ها شده است. عده‌ای از شرکت‌ها مانند توییتر داده‌های کاربران خود را به اشخاص ثالث می‌داد و ستدند یا اجازه به‌کارگیری از این داده را به دیگران می‌دهند. در واقع، سپس از نتایج همان به‌کارگیری، برای تجزیه و بررسی، آگهی و اهداف دیگر به‌کارگیری می‌کنند.

بازاریابی وابسته (Affiliate Marketing)

مدل تجاری عرصهیابی وابسته یک مدل فعالیت تجاری بر مبنای کمیسیون می‌باشد. در این مدل شرکت تبلیغ محصولات تولید کننده‌ای خاص را انجام می‌دهد و تمام تلاش خود را می‌کند تا دیگران را به خرید این محصولات — ترغیب کند. در عوض تولید کننده بابت هر فروش مبلغی به‌عنوان کمیسیون به شرکت تبلیغ کننده پرداخت می‌کند.

دراپ شیپینگ (Dropshipping)

ازانواع مدل کسب‌وکار آنلاین، مدل دراپ شیپینگ است. در این مدل هیچ کالا و انباری وجود ندارد. مغازهی کاملاً مجازی است که در آن تصاویری از آیتمات تأمین کنندگان مختلف ارائه می‌دهد. در عین حال، وقتی خریدار محصول را سفارش داد و خرج را پرداخت کرد، صاحب فروشگاه سفارش را به اطلاع تأمین کننده می‌رساند و تأمین کننده محصول را به خریدار تحویل می‌دهد. در این بیزینس مدل دراپ‌شیپرها(صاحبان معاملهگاه) با به‌کارگیری از خدماتی مانند خدمات دراپ‌شیپینگ، محل فروش آنلاین خود را به تامین کنندگان وصل کرده و با به‌کارگیری از کانال‌هایی مانند وب‌سایت، شبکه‌های اجتماعی، مارکت پلیس‌ها و... جنسات تامین کنندگان را به فروش می‌گذارند.

بازاریابی شبکه‌ای (Network Marketing)

مارکتینگ شبکه‌ای یک شبکه ساختاری هرمی‌از افرادی هست که محصولات یک شرکت را می‌فروشند. این مدل بر اساس دریافت کمیسیون است که اعضا در صورت فروش و اضافه کردن افراد جدید به هرم — کمیسیون دریافت خواهند کرد.

مدل پی تو پی (Peer 2 Peer Catalyst/Platform)

از انواع مدل های کسب‌وکار، مدل P2P است. در این مدل دو طرف برای خرید یا فروش کالا یا انجام معامله بدون دخالت شخص ثالث مستقیماً با یکدیگر در تعامل هستند. این تعامل ممکن پدیدار می‌شود فیزیکی و یا مجازی باشد.

بلاکچین (Blockchain)

این مدل بیزینس آنلاین نوعی پایگاه داده دیجیتالی است که هیچ کس مالک آن نیست، اما هر کسی می‌تواند در آن مشارکت داشته باشد. عده‌ای از مشاغل برای توسعه انواع مدل های کسب‌وکار خود از این مسیر غیرمتمرکز به‌کارگیری می‌کنند.

ارائه سرویس (SAAS،IAAS، PAAS)

عده‌ای از شرکت ها، نرم افزار، پلت فرم و زیرساخت‌های خود به را عنوان خدمات ارائه می‌کنند. به ایننوع مدل کسب‌وکار آنلاینارائه سرویس می‌گویند. واقعیت این است که خریدار برای به‌کارگیری از چنین نرم افزار — پلتفرم و زیرساخت‌هایی هزینه پرداخت کند. مبنای مبلغ پرداختی بر اساس میزان خدمات و ویژگی‌هایی که دریافت می‌کند.

دسترسی زیاد (High Touch)

ازانواع مدل های کسب و کاربر مبنای تعامل انسانی، مدل High Touch وجود دارد. در این مدل رابطه بین صاحب بخششگاه و خریدار تأثیر زیادی در کل درآمدهای شرکت دارد. شرکت‌هایی که دارای این مدل تجاری هستند با اعتماد و اعتبار کار می‌کنند. مثل سالن‌های زیبایی، شرکت‌های مشاوره.

دسترسی کم (Low Touch)

بر عکس مدل دسترسی زیاد، در مدل Low Touch، به حداقل مداخله انسانی در فروش یک محصول و ارائه خدمات نیاز است. این مدل از انواع مدل های کسب‌وکار است که به دلیل عدم نیاز به نیروی کار زیاد — هزینه‌های کمی‌دارد. البته ایجاد اعتماد در این مدل کاری سخت و زمان بر می‌باشد.

شخصی سازی (Customization)

در مدل شخصی سازی، محصول یا خدمتی به صورت اختصاصی و معمولاً با قیمت بالاتری و برای خریدار خاصی ارائه می‌گردد. این مدل کسب‌وکار اکثراً برای محصولات و خدمات لوکس به‌کارگیری می‌شود

حراج (Auction-Based)

مدل کار تجاری حراج بیشتر برای فروش مواردی خاص به کار می‌رود که در حالت عادی مورد معامله قرار نمی‌گیرند. مواردی مانند کلکسیون‌ها — عتیقه داد و ستدی‌ها — املاک و مستغلات و حتی مشاغل. لیست پیشنهادات از طرف خریدار و صاحب فروشگاه اعلام می‌شود و کالا با بالاترین مبلغ به فروش می‌رسد.

حراج معکوس (Reverse-Auction-Based)

در مدل کسب‌وکار حراج معکوس، نقش خریدار و صاحب مرکز معامله برعکس مدل حراج است؛ یعنی صاحبان فروشگاه به جای خریداران قیمت پیشنهاد می‌دهند. این مدل زمانی مورد به‌کارگیری قرار می‌گیرد که تعداد زیادی از صاحبان فروشگاه یک پیشنهاد مشابه را به یک خریدار واحد ارائه می‌دهند. این صاحبان فروشگاه با هر پیشنهاد قیمت خود را پایین می‌آورند و عموماً مناقصه‌ای با کمترین پیشنهاد در مزایده برنده می‌شود.

ریش تراش و تیغ (Razor And Blades)

از انواع مدل های کسب‌وکار به نام ریش تراش و تیغ در شرکت‌هایی به کار می‌روند که محصولی را به همراه مکمل آن کالا ارائه می‌دهند. در این حالت افزایش فروش محصول اصلی سبب افزایش فروش محصول مکمل می‌شود.

معکوس ریش تراش و تیغ (Reverse Razor And Blade)

در ایننوع از مدل فعالیت تجاری، با کاهش قیمت کالای مکمل و به دنبال افزایش بخشش این آیتم، میزان فروش کالای اصلی افزایش می‌یابد.

تقاضا (On Demand)

مدل تقاضا، از انواع مدل های کسب‌وکار است که کالا و خدماتی را بلافاصله و در اسرع وقت بر اساس تقاضای خریدار، ارائه می‌دهد. تقاضای خریداران در این مدل معمولاً از طریق اینترنت یا ثبت می‌شود. مثل تاکسی بیسیم، اسنپ و...

اما بهترین مدل کسب‌وکار اینترنتی کدام هست؟

بررسی‌ها نشان داده است که بیشتر شرکت‌های موفق ترکیبی از چندینمدل بیزینسبا هم به‌کارگیری می‌کنند. چون عده‌ای از انواع مدل های کسب‌وکار مکمل هم هستند و حتی گاهی پیش می‌آید که در یک زمان مشخص یک مدل کارایی دارد و در زمان دیگر نتیجه بهتری از مدل دیگر به دست خواهد آمد؛ اما اینکه کدام مدل تجاری را انتخاب کنید بستگی به نیازهای تجاری شما در کسب‌وکارتان دارد و مطمئن باشید که با انتخاب درست مدل تجاری — به بهترین نتیجه خواهید رسید.

شروع فروش آنلاین با تک‌وب

اگر قصد راه‌اندازی یا توسعه داد و ستدگاه آنلاین دارید، تک‌وب ابزارهای لازم برای ساخت سایت، مدیریت محصول، سفارش و پرداخت را در یک پنل ساده در اختیار شما می‌گذارد. ازثبت‌نام رایگان تک‌وبشروع کنید یاسایر مطالب آموزشیرا بخوانید.